Hadislerin şiddet kültürünü önleyici etkisi

YÜKSEK LİSANS TEZİ HADİSLERİN ŞİDDET KÜLTÜRÜNÜ ÖNLEYİCİ ETKİSİ GÜZİDE ER DALGIN SİNOP ÜNİVERSİTESİ LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI DANIŞMAN: DR. ÖĞRETİM ÜYESİ HAYDAR GÜNGÖR Şiddet, kişilere ve nesnelere yönelik düşmanlık ve öfke duygusunun, yoğun ve yıkıcı bir şekilde ortaya çıkmasıdır. Farklı çeşitleriyle insanı rahatsız eden bu durum bireyler arasında kalırsa şiddet, toplumsal boyut kazanırsa terör olarak anılmaktadır. İslam birey ve toplum huzurunu hedefleyen ve bunu temin için kurallar ve yasaklar koyan son ilahi dindir. Bu bağlamda Kur'an'da şiddetin önlenmesine dair; insan hayatının dokunulmazlığı esas alınmış; fitne, zulüm, haddi aşma, öfke, intikam gibi duygular birer şiddet kaynağı görülerek yasaklanmıştır. Ayrıca her türlü onur kırıcı ve baskıcı eylemler birer psikolojik şiddet görülmüştür. Bununla birlikte Kur'an ayetleri adaleti, ölçülü olmayı, barış ve uzlaşmacı tavır takınmayı önermiş ve müntesiplerine merhamet ve şefkat temelli insani ilişkiler tavsiye etmiştir. Hz. Peygamber de hadislerinde benzer şekilde; kimseye zulüm yapılmamasını, öfkenin kontrol edilmesini, af, sabır, yumuşak huylu ve merhametli olunmasını; kardeşlik, adalet ve güzel ahlak temelli insani ilişkilerde bulunmayı tavsiye etmiş, böyle bir toplum oluşturmaya çalışmıştır. Ayrıca hadislerde; insanın kendisinden başlamak suretiyle başka insanlara, hayvanlara, çevreye varıncaya kadar hiçbir canlıya zarar vermemesi, şiddet uygulamaması istenmiştir. Bu maksatla Müslümanlar için şiddeti önlemeye dönük ilkeler konmuştur. Bunlarla birlikte hadislerde savaş esnasında bile düşman unsurlarla iletişimde şiddetten uzak durulması, her ortamda barış ve sulhun tercih edilmesi önerilmiştir. İslam'ın, haksızlığa uğranılması ya da saldırıya maruz kalınması halinde, düşmana silahla karşılık verilmesini emretmesi, İslam'ın şiddeti önlemeye yönelik emir ve talimatlarıyla çelişmemektedir. Zira İslam'daki cihad anlayışı daha büyük bir terörü önleyebilmek, toplumsal huzuru sağlayabilmek maksadıyla şiddeti yok etme, temel hak ve özgürlükleri savunma yöntemidir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılarak ayet ve hadislerin toplumda şiddet kültürünün oluşmasını ve yayılmasını önleyici etkisi araştırılmış, söz konusu ayet ve hadislerden birey ve toplum hayatında şiddeti önlemeye dönük evrensel ilkeler tespit edilmeye çalışılmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Hadis, Şiddet, Savaş, Barış ARALIK 2025, 95 SAYFA Daha sonra doldurulacak

ABSTRACT MASTER'S THESIS THE ROLE OF ḤADĪTHS IN PREVENTING THE CULTURE OF VIOLENCE GÜZİDE ER DALGIN SİNOP UNIVERSITY, GRADUATE SCHOOL OF EDUCATION DEPARTMENT OF BASIC ISLAMIC SCIENCES SUPERVISOR: DR. HAYDAR GÜNGÖR The concept of violence is the intense and destructive manifestation of hostile and angry feelings directed toward individuals or objects. The actions are defined as violence upon remaining at the interpersonal level while they are referred to terrorism upon acquiring a collective dimension. Islam as being an ultimate divine religion aims at ensuring individual and social peace and establishes principles and prohibitions to achieve this goal. In this context, the Qur'an emphasizes the inviolability of human life and prohibits sources of violence such as sedition (fitna), oppression (ẓulm), transgression, anger, and revenge. Moreover, all forms of humiliation and coerciveness are considered in the scope of psychological violence. Qur'anic verses further advocate being just, moderate, peaceful, and conciliative, and advise establishing merciful and compassionate relations among believers. In a similar vein, the Prophet Muhammad advised to avoid from oppression, emphasized the control of anger, and encouraged forgiveness, patience, gentleness, and mercy in his Prophetic narrations (ḥadīths). By establish a precious society, the Prophet advised to build relations based on brotherhood, justice, and moral virtue. Ḥadīths also stress that no harm or violence should be inflicted upon any creature—beginning with oneself and extending to other people, animals, and the environment. The principles, therefore, are established to aim at preventing violence among Muslims. The ḥadīths, also, recommend refraining from excessive violence in dealings with enemy forces and prioritize acting peaceful and reconciliatory even during times of war. The Islamic permission for the usage of armed force in cases of injustice or aggression does not contradict its overarching principles centring on preventing violence. This is because the Islamic concept of holy war (jihād) seeks to eliminate violence, prevent greater terror, ensure social peace, and defend fundamental rights and freedoms. By employing a qualitative research method, the study elucidates the preventive role of Qur'anic verses and ḥadīths against the formation and dissemination of the violence culture in society. It also aims to identify universal principles derived from these sources contributing the prevention of violence in both individual and social level. Keywords: Ḥadīths, Violence, War, Peace November 2025, 95 pages.